İran’ın başkenti Tahran’da bulunan İnkılap ve Venek meydanlarında, ABD ve İsrail karşıtı geniş katılımlı gösteriler düzenlendi. Meydanlarda toplanan binlerce kişi, ellerinde İran bayraklarıyla iki ülkeyi protesto ederek sloganlar attı.
Protestolar devam ederken İran Silahlı Kuvvetleri’nin gösteri alanlarına askeri donanım sevk ettiği görüldü. Başkentteki eylem noktalarına, fırlatma rampalarıyla birlikte ağır sınıf balistik füzeler taşındı. İnkılap Meydanı’na İran ordusu envanterindeki Hürremşehr balistik füzesi konuşlandırılırken, Venek Meydanı’na ise Kadir füzesi getirildi.
Uluslararası İlişkiler Uzmanı Dr. Necmettin Mutlu, söz konusu görüntüleri “askeri bir demonstrasyon” olarak değerlendirdi.
Mutlu, “Buna askeri uzmanlar demonstrasyon diyorlar. Hatta bunun bir gösteri maketi de olabileceğini ifade ediyorlar. Ancak bundan ziyade burada halkın davranışlarını gözlemlemek gerekiyor. Tüm operasyonun ağırlık merkezi İran halkı üzerine kurulmuştu. Amerikalılar İsrail’i vuracak, ardından İran halkı sokağa çıkarak yönetimi devralacaktı. Fakat İran halkı bunu yapmayarak operasyonu ikiye böldü.” dedi.
Mutlu, İran halkının bu süreçte beklenen tepkiyi vermemesinin dikkat çektiğini belirterek, “Şu an en temel sorgulama bu. ‘Ne oldu da İran halkı sokağa çıkmadı, yönetimi devralmadı, bir darbe gerçekleşmedi?’ soruları soruluyor. Çünkü operasyonu sekteye uğratan ana unsur buydu,” ifadelerini kullandı.
Ekonomik baskıların artırılması durumunda sürecin farklı bir boyut kazanabileceğine dikkat çeken Mutlu, “İran halkı uzun süredir ekonomik zorluklar yaşıyor. Temel gıda maddeleri, işsizlik gibi sorunlar yeniden tetiklenirse süreç İran’ın aleyhine işleyebilir. Bu nedenle İran halkı üzerinde yapılacak hamlelere dikkat etmek gerekiyor.” dedi.
Füzelerin meydanlara getirilmesinin psikolojik etkisine de değinen Mutlu, “Hürremşehr ve Kadir füzelerinin burada sergilenmesi önemli bir mesajdır. Hürremşehr füzesi, düştüğü yeri parçalara ayrılarak etkileyen ve hava savunma sistemlerini zorlayan bir yapıya sahip. İsrail üzerinde ciddi etki oluşturdu. Bu aynı zamanda İran’ın elindeki füze stoklarının devam ettiğine ve savaşı sürdürebilecek kapasitede olduğuna dair bir mesajdır.” değerlendirmesinde bulundu.
Türkiye Araştırma Vakfı Araştırmacısı Bekir İlhan ise gelinen noktada teknik olarak bir ateşkes sürecinin yaşandığını belirterek, “İyi ya da kötü bir ateşkes var ve buna paralel olarak yine iyi ya da kötü bir müzakere süreci yürütülüyor. Müzakere süreçleri doğası gereği oldukça ilginçtir. Taraflar masaya otururken aynı zamanda hem kendi iç kamuoylarına hem de uluslararası kamuoyuna kararlılık mesajı vermeye çalışır.” dedi.
İlhan, bu tür askeri gösterilerin müzakere sürecinin bir parçası olduğunu vurgulayarak, “Taraflar bir yandan barış ve ateşkes için görüşürken, diğer yandan güç gösterisinde bulunurlar. Bu görüntüler ve liderlerin sert açıklamaları, iç kamuoyunu konsolide etmek ve dış dünyaya mesaj vermek açısından işlevseldir.” ifadelerini kullandı.
İran’ın son dönemde yaşadığı askeri süreçlere de değinen İlhan, “İran, savaş sırasında ne Rusya’dan ne de Çin’den beklediği ölçüde açık destek görmedi. Bu durum, İran’ın yalnız kalabileceğini ortaya koydu. Bu nedenle İran açısından füzeler, en önemli caydırıcı unsur ve adeta ‘tek dost’ olarak görülmeye başlandı.” dedi.
İlhan ayrıca, İran’ın füze kapasitesinin uluslararası düzeyde de dikkatle takip edildiğini belirterek, “ABD’de bazı düşünce kuruluşları uzun süredir İran’ın nükleer programından ziyade füze teknolojisini daha büyük bir tehdit olarak değerlendiriyor. Çünkü bu füzeler, yüksek hassasiyet ve çoklu harp başlığı gibi özellikleriyle hava savunma sistemlerini zorlayabiliyor.” diye konuştu.
Uzmanlar, Tahran’daki bu askeri gösterilerin hem iç kamuoyuna hem de uluslararası aktörlere yönelik güçlü bir mesaj içerdiği ve müzakere sürecinde tarafların elini güçlendirmeyi amaçladığı görüşünde birleşiyor.
